Przejdź do treści
! UWAGA !
Nie zwlekaj! Narodowy Spis Powszechny kończy się juz 30 września 2021 roku!

Cmentarz wojenny z 1915 r.

Cmentarz wojenny z 1915 r.
 Największy cmentarz z I wojny światowej na Mazowszu, zlokalizowany w lesie „Kociołek” po północnej stronie drogi powiatowej Jednorożec–Skierkowizna, największy ze zorganizowanych po walkach w lipcu 1915 r., powstał z połączenia 6 cmentarzyków. W 1916 r. teren wokół cmentarza ogrodzono płotem z drewna brzozowego. Do nekropolii prowadziła aleja, której granice wyznaczały drewniane belki. Na cmentarz wchodziło się przez wysoką drewnianą bramę z sosnowych belek. Składała się z dwóch kolumn, na których na jasnych kwadratowych polach umieszczono dużych rozmiarów tzw. małe krzyże niemieckie. Słupy połączono belką, na której znajdował się napis „Heldengräber” (cmentarz bohaterów). Poniżej tego napisu podano datację, informującą o uporządkowaniu cmentarza w 1916 r. Obok umieszczono skrót „3 I D”, bo na cmentarzu pochowano niemieckich żołnierzy 3. Dywizji Piechoty. Brama otwierana była przez rozchylenie dwóch pierzei, wykonanych z drewna. Na końcu głównej alei znajdowała się drewniana kaplica z dwuspadowym dachem. Na ścianie frontowej nad wejściem umieszczono początkowo drewniany krzyż, a następnie obraz, zapewne przedstawienie Jezusa. Mogiły uporządkowano, usypując kopczyki z ziemi oraz stawiając przy nich drewniane krzyże z napisami, informującymi o nazwisku i dacie śmierci żołnierza oraz przynależności pułkowej i stopniu. Na cmentarzu pochowano zarówno Niemców, jak i Rosjan – łącznie blisko 3,5 tys. osób.
W 1937 r. nekropolię przebudowano. Inicjatorem i wykonawcą był Niemiecki Związek Ludowy Opieki nad Grobami Wojennymi. Od szosy do cmentarza prowadzi droga o dł. 75 m. Cmentarz usytuowano na planie wydłużonego trapezu równoramiennego o powierzchni ok. 0,24 ha, o krótszych bokach równoległych na osi północ–południe. Teren ogrodzono słupkami metalowymi na podmurówce. W czasie II wojny światowej cmentarz otoczono drutem kolczastym. Ślady podmurówki i szczątkowe pozostałości po słupkach widoczne są do dziś. Wszystkie obiekty znajdujące się na cmentarzu wykonano z czerwonego piaskowca „Tumlin”. U wejścia na cmentarz zlokalizowany jest niewielki plac, oddzielony od właściwego cmentarza trzema blokami z piaskowca. Na steli ustawionej na prawo od „bramy”, na ścianie od strony cmentarza, widnieje napis po niemiecku (pol. „Niemiecka / mogiła wojenna / Jednorożec / spoczywa tu / 1192 znanych i / 273 nieznanych / żołnierzy niemieckich / wraz z 2119 rosyjskimi / uczestnikami / wojny światowej 1914–1918 / Niemiecki Związek Ludowy / Opieki nad Grobami Wojennymi / wzniesiony w 1937 roku”). W czasie przebudowy cmentarza pochowano tu żołnierzy ekshumowanych z mniejszych okolicznych cmentarzy np. z Nakła oraz Olszewki. W 1936 r. do Jednorożca przeniesiono też ciała rosyjskich żołnierzy, pochowanych w Przejmach.
Cmentarz składa się z dwóch tarasów połączonych schodkami, usytuowanymi na murze oporowym w 2/3 odległości od placu przedwejściowego. Mur ma długość ok. 31 m i 82 cm wysokości. Taras dolny ma wymiary 55x23 m, zaś górny – 30x23 m. Z tarasu dolnego można wejść na górny po trzystopniowych kamiennych schodkach, znajdujących się na osi założenia. Od schodków prowadzi brukowany i obramowany ciosami z piaskowca krótki trakt, ciągnący się do prostopadłościennego pomnika o wymiarach 1x1x1,2 m, ustawionego na czterech kamiennych płytach. Od strony wejścia widnieje na nim pięć krzyży – logo Niemieckiego Związku Ludowego Opieki nad Grobami Wojennymi. Na prawej płaszczyźnie pomnika umieszczono napis wyryty pismem gotyckim (pol. „Tu spoczywają / niemieccy żołnierze / 1914–1918”). W 1937 r. na osi cmentarza zaaranżowano brukowaną aleję, która prowadziła od „bramy” przez taras dolny do schodków wiodących na taras górny. Nie zachowała się do dzisiaj. Przy granicy cmentarza umieszczono kamienne stele o wymiarach 120x70 cm. Do dzisiaj zachowało się ich 69, choć niegdyś mogło być ich więcej – zauważalne są dwa miejsca, w których przerwa między stelami jest tak duża, że wcześniej mogły ją wypełniać kamienne płyty. Na stelach umieszczono nazwiska poległych w porządku alfabetycznym, poczynając od strony lewej od wejścia, wzdłuż lewej strony cmentarza (także na wyższym poziomie nekropolii), przez część najdalej wysuniętą od wejścia i wzdłuż prawej ściany cmentarza do prawej strony od wejścia. Na dolnym tarasie znajduje się 18 steli po lewej i 16 po prawej stronie, zaś na tarasie górnym ustawiono 35 steli, tworzących łuk od północno-zachodniej strony cmentarza. Na każdej płycie wyryto kilkanaście nazwisk.
Cmentarz rozplanowano osiowo. Ważne są trzy elementy: pomnik – centrum nekropolii, stele wyznaczające jej granice oraz prostopadłościenne kamienie, tworzące bramę, ogradzającą cmentarz od świata wewnętrznego. Nekropolia wojenna w Jednorożcu to przykład sanktuarium urządzonego na sposób teatralny. Podwyższenie i centralny pomnik to rodzaj sceny albo ołtarza, zaś leśne otoczenie stanowi swego rodzaju kulisy. Założeniu nadano wyższą rangę ideową. Obiektom tworzącym przestrzeń starano się nadać jak najprostsze formy, niemniej zauważalny jest wysoki kunszt wykonania płyt.
Cmentarz jest wpisany na listę zabytków (nr rej. A-260). Przasnyskie Stowarzyszenie Historii Ożywionej
wyszukiwarka
szukaj


bip






system informacji przestrzennej

segregacja odpadów

EKO informacje

gminna komisja roziwiązywania problemów

apteka
 
Wszelkie prawa zastrzeżone (c) 2018
Zamknij plakat
[ZAMKNIJ] Nowe zasady dotyczące cookies. W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.