Opis rolniczy gminy


Na terenie gminy Jednorożec dominują gleby brunatne wyługowane, rozwinięte na piaskach luźnych i słabo gliniastych. Zajmują one w gminie ok. 22,5 % wśród typów genetycznych gleb. Dominuje w nich kompleks 6 i 7 (żytni słaby). Największy kompleks zajmują w centralnej części gminy, na zachód od miejscowości Jednorożec. Ponadto występują w południowo-zachodniej (okolice miejscowości Lipa, Obórki), zachodniej (okolice miejscowości Kobylaki – Wólka i Kobylaki – Konopki) i północno-zachodniej części (na południowy-zachód od miejscowości Połoń). Niewielki odsetek stanowią w części północno-wschodniej. Gleby brunatne wyługowane powstają ze skał uboższych w krzemionkę, a bogatszych w glinokrzemiany zasobne w wapń, a więc z glin zwałowych zasobnych w węglany, piasków gliniastych w strefie wysoczyzny morenowej. Gleby brunatne kwaśne wykazują morfologię jak właściwe, różnią się natomiast kwaśnym lub silnie kwaśnym odczynem i brakiem węglanów w całym profilu. Gleby te tworzą się ze skał kwaśnych.
Znaczny udział w strukturze typów genetycznych gleb gminy Jednorożec mają gleby hydrogeniczne, do których należą gleby murszowo-mineralne i murszowate (gleby podbagienne). Zajmują one ponad 20% wśród typów genetycznych gleb występujących na terenie gminy. Dominują w nich kompleksy 3z (użytki zielone słabe i bardzo słabe) i 2z (użytki zielone średnie). Są to gleby powstałe z odwodnionych torfów na terenach bagiennych w warunkach zmiennej wilgotności i zmiennego przewietrzenia. Są zasobne w substancję organiczną. Istotną cechą gleb murszowych jest występowanie rozwijającego się procesu murszowego, powodującego zmiany struktury masy organicznej. Dominują w dolinach rzek: Orzyc – przepływającej przez centralną część gminy, oraz dopływów rzeki Płodownica – na północnym-wschodzie, a także dopływu z Kobylaków – w części zachodniej, i dopływu z Lipy – w części południowo-zachodniej. Ponadto na terenie gminy znaczny udział mają gleby torfowe, należące do gleb bagiennych, wykształconych na torfach niskich. Stanowią one ok. 11,5% wśród typów genetycznych gleb na terenie gminy. Gleby torfowe wraz z glebami mułowo-torfowymi powstają ze szczątków roślinności bagiennej w warunkach beztlenowych, spowodowanych silnym nawilgotnieniem gleby. Wymagają melioracji i intensywnego nawożenia. W obrębie gminy występują głównie w dolinie rzeki Orzyc w centralnej części gminy oraz w północnowschodniej części, w rejonie dopływów rzeki Płodownicy.
Rolnicza przestrzeń produkcyjna
W granicach gminy Jednorożec rolniczą przestrzeń produkcyjną tworzą przede wszystkim łąki i pastwiska trwałe (zajmują ok. 26% całkowitej powierzchni gminy). Grunty orne dominują w części wysoczyzny morenowej, w zachodniej części gminy. Zajmują one ok. 21% jej powierzchni. W gminie Jednorożec występują kompleksy rolniczej przydatności gruntów ornych od 5. (kompleks żytni dobry) do 9. (zbożowo-pastewny słaby) oraz kompleksy użytków zielonych 2z. (średnie) i 3z (słabe i bardzo słabe). Gleby kompleksów 1-4 nie występują na terenie gminy Jednorożec. W strukturze kompleksów rolniczej przydatności gleb przeważają gleby kompleksów 6 i 7 (żytnie słabe). Zajmują one łącznie ok. 25% powierzchni gminy. Dominują one w centralnej części gminy, na zachód od miejscowości Jednorożec. Ponadto występują w południowo-zachodniej (okolice miejscowości Lipa, Obórki), zachodniej (okolice miejscowości Kobylaki – Wólka i Kobylaki – Konopki) i północno-zachodniej części (na południowy-zachód od miejscowości Połoń). Niewielki odsetek stanowią w części północnowschodniej (okolice Olszewki i Kawałów).
Na znacznej części gminy Jednorożec występują także gleby użytków zielonych 2z – średnie, które dominują w dolinach rzek: Orzyc w centralnej części gminy, dopływów rzeki Płodownicy w części północno-wschodniej oraz dopływów z Lip (południowo-wschodnia część gminy) i dopływu z Kobylaków w części zachodniej. Stanowią one ok. 17,7% powierzchni gminy. Kolejno występują w znacznie mniejszym zakresie kompleksy użytków zielonych 3z słabe i bardzo słabe – ok. 7%. Dominują one w dolinach rzek. Niewielki odsetek stanowią gleby kompleksów: 9 (zbożowo pastewne mocne – ok. 0,7%), 5 (żytni dobry – ok. 0,26%) i 8 (zbożowo-pastewny mocny – ok. 0,21%). W strukturze użytków rolnych przeważają gleby o bardzo niskiej wartości użytkowej V-VI klasy gruntów ornych. Są to gleby o składzie mechanicznym piasków luźnych i słabogliniastych, bez struktury lub słabo strukturalne bardzo łatwe do uprawy mechanicznej. Zaledwie 3,6% powierzchni gruntów ornych zajmują gleby IIIb-IV klasy bonitacyjnej. Niewielki obszar gruntów klasy IIIb występuje w miejscowości Lipa Obórki, gleby klasy IVa występują w miejscowościach: Lipa, Lipa Obórki, Żelazna Prywatna, zaś gleby klasy IVb w miejscowościach: Jednorożec, Kobylaki – Czarzaste, Kobylaki – Korysze, Kobylaki – Wólka, Lipa, Lipa Obórki, Olszewka, Stegna, Ulatowo – Dąbrówka, Ulatowo – Pogorzel, Ulatowo – Słabogóra i Żelazna Prywatna.
Leśna przestrzeń produkcyjna
Lasy w gminie Jednorożec zajmują 10 991 ha, w tym lasy publiczne (ok. 75% ogólnej powierzchni lasów) i lasy prywatne (ok. 25%). Największy kompleks zajmują w południowowschodniej i zachodniej części gminy. Lesistość w gminie Jednorożec wynosi 47%, co jest wskaźnikiem zdecydowanie większym niż średnia lesistość w kraju (29,4%) i średnia lesistość województwa mazowieckiego (23,0%) oraz średnia lesistość powiatu przasnyskiego (30,5%).
Lasy w gminie należą do dwóch Nadleśnictw: Parciaki – na wschodzie, oraz Przasnysz – na zachodzie, podlegające Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Olsztynie. Granicę między nadleśnictwami wyznacza rzeka Orzyc, przepływająca przez centralną część gminy.