Asystent rodziny – Ustawa „ Za życiem”
Celem działań asystenta rodziny w ramach realizacji ustawy i programu „Za życiem” jest lepsze funkcjonowanie kobiet w ciąży, w szczególności ciąży powikłanej oraz sytuacji niepowodzeń położniczych oraz rodzin z niepełnosprawnym dzieckiem poprzez koordynację poradnictwa w zakresie pielęgnacji, opieki i wychowania dziecka z niepełnosprawnością oraz kwestii prawnych czy pomocy psychologicznej, rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz świadczeń opieki zdrowotnej.
Ze wsparcia asystenta rodziny w ramach ustawy i programu „Za życiem” mogą skorzystać w szczególności:
o kobiety w okresie ciąży i połogu, ze szczególnym uwzględnieniem ciąży powikłanej oraz sytuacji niepowodzeń położniczych, posiadające dokument potwierdzający ciążę i ich rodziny;
o rodziny z dzieckiem posiadającym zaświadczenie, potwierdzające ciężkie
i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, wydane przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadający specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie: położnictwa, ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej;
o rodziny z trudnościami w realizacji funkcji opiekuńczo-wychowawczej oraz dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o lekkim, umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych oraz dzieckiem i młodzieżą posiadającą odpowiednio opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa w przepisach ustawy o systemie oświaty.
Wsparcie asystenta rodziny będzie polegać na:
o udzieleniu informacji w zakresie dostępu do instrumentów polityki na rzecz rodziny;
o reprezentacji kobiety przed instytucjami i urzędami;
o udzieleniu wsparcia psychologicznego;
o udzieleniu pomocy w przezwyciężaniu problemów wychowawczych oraz problemów prawnych;
o wsparciu w realizacji codziennych obowiązków.
Podstawa prawna:
o Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 49, z późn. zm.)
o ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” z dnia 4 listopada 2016 r. ((t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1829)
Funkcję asystenta rodziny wprowadziła w życie ustawa z 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zgodnie z którą asystent rodziny to osoba, która przez pewien okres wspiera rodzinę, aby mogła samodzielnie pokonywać trudności życiowe, w szczególności te dotyczące opieki i wychowywania dzieci. Asystent towarzyszy rodzicom we wprowadzaniu zmian w ich myśleniu, zachowaniu i otoczeniu koniecznych do tego, aby środowisko rodzinne sprzyjało bezpieczeństwu i prawidłowemu rozwojowi dzieci. Asystent ma za zadanie zwiększyć poczucie wpływu członków rodziny na własne życie, zwiększyć samoocenę. Indywidualna pomoc służy rozwojowi kompetencji, osiąganiu wyznaczonych celów, wzbudzaniu wiary we własne możliwości i motywowaniu do podejmowania działań, do tej pory uznawanych za niemożliwe. Działania asystenta rodziny zmierzają do jej usamodzielnienia i pozostawienia dzieci w rodzinie, czyli środowisku zapewniającym im poczucie bezpieczeństwa i prawidłowy rozwój.
Do zadań asystenta rodziny należy w szczególności:
o opracowanie i realizacja planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym, o którym mowa w art. 11 ust. 1;
o opracowanie, we współpracy z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej;
o udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
o udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych;
o udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów psychologicznych;
o udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi;
o wspieranie aktywności społecznej rodzin;
o motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych;
o udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej;
o motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, mających na celu kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności psychospołecznych;
o udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;
o udzielanie wsparcia dziecku przez towarzyszenie mu podczas posiedzenia albo rozprawy z jego udziałem, o których mowa w art. 76a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego;
o podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin;
o prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci;
o realizacja zadań określonych w ustawie z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem";
o prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;
o dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej niż co pół roku, i przekazywanie tej oceny podmiotowi, o którym mowa w art. 17 ust. 1;
o monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną;
o sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach;
o współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;
o współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą diagnostyczno-pomocową, o których mowa w art. 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną.
Pracownik socjalny, przeprowadzający wywiad środowiskowy, po zdiagnozowaniu
problemów opiekuńczo – wychowawczych w rodzinie, wnioskuje o objęcie usługą
przez asystenta rodziny, wcześniej zapoznając rodzinę z ofertą pomocy, świadczoną
w ramach usługi i uzyskaniu pisemnej zgody rodziny na udział w usłudze asystenta rodziny. Wsparcie asystenta jest przyznawane bez względu na dochód rodziny. Asystenta rodziny może mieć także przyznana rodzina, z której dziecko jest umieszczone w pieczy zastępczej. Jego praca skupia się wówczas na tym, by stworzyć w rodzinie warunki pozwalające na powrót do niej dziecka. W przypadku kiedy asysta rodziny przyznana jest wyrokiem/ postanowieniem Sądu asystent podejmuje działania zmierzające do poprawy sytuacji rodziny. Niepodjęcie przez rodzinę współpracy z asystentem, skutkować będzie poinformowaniem o tym fakcie Sądu. Asystent rodziny pracuje z rodziną w oparciu o plan pracy z rodziną. Współpraca z rodziną jest długofalowa. Efektem powinno być odzyskanie przez osoby przyjmujące pomoc kontroli nad własnym życiem, która umożliwi im bycie samodzielnym. Efekt ten jest możliwy do osiągnięcia, przy współudziale rodziny na każdym etapie metodycznego działania: od oceny wstępnej, przez układanie planu pracy i jego realizację po ocenę końcową, dostosowanie pracy do możliwości i kontekstu życia rodziny.
Podstawa prawna:
o Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 49, z późn. zm.)